Opuszczanie jednostki (instytucji) wojskowej, garnizonu
Regulamin Ogólny Żołnierza WP
Pkt 120-127
1. Kto potrzebuje zgody na wyjście
Żołnierz niepełniący zawodowej służby wojskowej (z wyłączeniem żołnierzy pełniących dobrowolne formy czynnej służby wojskowej) ma prawo, za zgodą przełożonego opuszczać teren jednostki (instytucji) wojskowej na podstawie upoważniającego dokumentu, który ma obowiązek posiadać przy sobie przebywając poza terenem jednostki (instytucji) wojskowej.
Przepis obejmuje wszystkich żołnierzy pełniących czynną służbę wojskową, którzy nie są żołnierzami zawodowymi – z wyłączeniem DZSW.
- Terytorialna Służba Wojskowa (WOT): podczas szkolenia rotacyjnego i zintegrowanego,
- Aktywna Rezerwa (AR): w dniach pełnienia służby,
- Pasywna Rezerwa: podczas odbywania ćwiczeń wojskowych.
Zgodnie z art. 130 Ustawy o obronie Ojczyzny, w zakres ten wchodzą:
W praktyce system przepustek jest nierozerwalnie związany z obowiązkiem zakwaterowania (skoszarowania) wynikającym z rozkazu dziennego dowódcy.
- Jeśli żołnierz (np. rezerwista na ćwiczeniach 1-dniowych) nie jest skoszarowany, punkt ten staje się bezprzedmiotowy po zakończeniu godzin służbowych.
- Jeśli żołnierz jest skoszarowany (np. WOT na „szesnastce” (16-dniowe szkolenie podstawowe) lub rezerwista na ćwiczeniach 14-dniowych), każde wyjście poza bramę wymaga „papieru”.
Kluczowe są dwa warunki łącznie: zgoda przełożonego (wyrażona zazwyczaj wpisem w książce wychodzących lub rozkazem) oraz dokument przy sobie (przepustka jednorazowa, stała lub książeczka wojskowa z odpowiednią wkładką).
Przyjmuje się interpretację celowościową: wyłączenie dotyczy Dobrowolnej Zasadniczej Służby Wojskowej (DZSW). Jednakże, żołnierze WOT również pełnią służbę dobrowolnie, a mimo to podlegają pod system przepustek, co tworzy pole do niepotrzebnych dyskusji interpretacyjnych w jednostkach.
- Etap 27-dniowy: Wyjścia są przywilejem/nagrodą, a nie prawem. Dowódca określa zasady opuszczania jednostki w regulaminie wewnętrznym kursu.
- Etap specjalistyczny: Żołnierz nie ma obowiązku koszarowania, więc po godzinach służbowych jest „osobą cywilną” pod kątem swobody poruszania się.
- Służba dochodzeniowa (jak zawodowa): Jeśli żołnierz AR przychodzi do pracy na określoną godzinę i wraca do domu, system przepustek nie ma zastosowania. Wyjście z jednostki po godzinach służbowych jest prawem wynikającym z braku obowiązku skoszarowania.
- Służba rotacyjna (skoszarowana): Jeśli AR bierze udział w ćwiczeniach z noclegiem na terenie JW, wtedy pkt 120 wchodzi w życie z pełną mocą – wyjście poza teren jednostki wymaga fizycznej przepustki.
To pokazuje, że pkt 120 jest niedostosowany do nowoczesnych form służby niezawodowej, które zacierają granicę między cywilem a żołnierzem.
- Art. 353 ust. 2 pkt 9 Ustawy o obronie Ojczyzny: Samowolne oddalenie się z rejonu zakwaterowania w systemie skoszarowanym jest wprost zdefiniowane jako naruszenie dyscypliny.
- Art. 380 ust. 1 Ustawy o obronie Ojczyzny: Nakłada na przełożonego obowiązek niezwłocznej reakcji na naruszenie dyscypliny (np. poprzez wszczęcie postępowania lub rozmowę dyscyplinującą).
- Art. 17 Ustawy o Żandarmerii Wojskowej: Uprawnia ŻW do legitymowania żołnierzy i zatrzymania tych, którzy nie posiadają dokumentów uprawniających do przebywania poza JW (brak przepustki).
Ustawa o obronie Ojczyzny (art. 143-151 – DZSW)
Podstawa ustawowa dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej. Art. 143-151 regulują czas trwania, przebieg i zakończenie DZSW, w tym brak stosowania systemu przepustkowego z Regulaminu Ogólnego.
Rozporządzenie MON z 18 maja 2022 r. w sprawie dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej
Określa sposób powoływania i odbywania DZSW, czas trwania szkoleń oraz procedury organów wojskowych. Brak systemu przepustkowego podczas szkolenia podstawowego – przepustki udzielane są wyłącznie wyjątkowo przez dowódcę JW w sytuacjach losowych (Dz.U. 2022 poz. 1078).
Rozporządzenie MON z 1 marca 2024 r. w sprawie urlopów żołnierzy niebędących żołnierzami zawodowymi w służbie wojskowej
Aktualny akt regulujący urlopy żołnierzy DZSW (zastąpił rozporządzenie z 26 maja 2022 r.). Poza urlopami nie zawiera przepisów o przepustkach ani dodatkowych dniach wolnych dla żołnierzy DZSW (Dz.U. 2024 poz. 318).
Ustawa o obronie Ojczyzny (art. 131, art. 240-247 – aktywna rezerwa)
Reguluje zasady pełnienia służby w aktywnej rezerwie – w tym tryb (co kwartał min. 2 dni, bez obowiązku skoszarowania), co w praktyce sprawia, że system przepustek z pkt 120-127 nie ma do AR zastosowania w standardowym trybie służby.
Rozporządzenie MON z 14 września 2022 r. w sprawie sposobu i trybu kierowania żołnierzy aktywnej rezerwy w podróż służbową, delegowania, kierowania na kurs lub szkolenie oraz przenoszenia ich do innej jednostki wojskowej
Jedyne rozporządzenie wykonawcze regulujące szczegółowy tryb służby żołnierzy AR poza macierzystą jednostką. Nie zawiera przepisów o przepustkach – potwierdza tym samym brak systemu przepustkowego dla AR (Dz.U. 2022 poz. 1973).
2. Przepustka stała
Przepustka stała upoważnia żołnierza, o którym mowa w pkt 120, do przebywania poza terenem jednostki (instytucji) wojskowej:
- w dni powszednie – w czasie wolnym od zajęć do 30 minut przed pobudką dnia następnego,
- w dni ustawowo i dodatkowo wolne od pracy – do 30 minut przed pobudką następnego dnia po dniu wolnym.
Wzór przepustki stałej określa załącznik Nr 11 do Regulaminu.
Przepustka stała to stałe uprawnienie do opuszczania terenu jednostki w czasie wolnym. Nie wymaga każdorazowego występowania o zgodę – korzystasz z niej automatycznie, o ile nie masz w tym czasie zaplanowanych zajęć służbowych.
Granicą jest zawsze 30 minut przed pobudką – niezależnie od tego, czy to środek tygodnia, czy po weekendzie. To bufor bezpieczeństwa, żebyś zdążył wrócić, przebrać się i być gotowy na apel poranny.
3. Przepustka jednorazowa
Przepustka jednorazowa upoważnia żołnierza, o którym mowa w pkt 120, do przebywania poza terenem jednostki (instytucji) wojskowej za zgodą:
- dowódcy drużyny (równorzędnego) – na czas do 12 godzin,
- dowódcy plutonu – na czas do 24 godzin,
- dowódcy kompanii (równorzędnego) i wyższych przełożonych – na czas do 72 godzin.
Wzór przepustki jednorazowej określa załącznik Nr 12 do Regulaminu.
- Dowódca drużyny: do 12 h (wypad do miasta, wizyta u rodziny w pobliżu),
- Dowódca plutonu: do 24 h (nocleg poza jednostką),
- Dowódca kompanii i wyżej: do 72h (weekend w domu, dalsza podróż).
- Nigdy nie idź sam do dowódcy kompanii: To złamanie dyscypliny. Wniosek składasz u dowódcy drużyny. To on przekazuje go wyżej przez dowódcę plutonu.
- Kto decyduje? O ile krótkie wyjścia „na miasto” (do 12h) podpisuje zazwyczaj dowódca kompanii, o tyle wyjazd powyżej 24h (np. na 72h) często wymaga zatwierdzenia na poziomie dowódcy batalionu lub szefa sztabu JW w rozkazie dziennym.
- Planowanie: Taką prośbę musisz zgłosić z wyprzedzeniem (zazwyczaj do środy/czwartku), aby zdążyła „przejść przez kancelarię” i zostać ujęta w rozkazie.
4. Zakaz łączenia przepustek
Czasu trwania przepustki stałej oraz jednorazowej nie można sumować. Każda z nich działa na osobnych zasadach i w konkretnych godzinach. Wykorzystanie jednej bezpośrednio po drugiej w celu wydłużenia pobytu poza jednostką jest zabronione i traktowane jako naruszenie regulaminu.
Jeśli potrzebujesz dłuższego czasu poza jednostką, zwróć się o przepustkę jednorazową lub urlop. Pamiętaj o zachowaniu drogi służbowej: prośbę – ustną lub pisemną – składasz u bezpośredniego przełożonego, który przekazuje ją na wyższy szczebel decyzyjny.
5. Możliwość modyfikacji zasad przez dowódcę
Właściwy dowódca może określać inny sposób korzystania z przepustek (stałych, jednorazowych) kierując się potrzebami jednostki (instytucji) wojskowej.
Regulamin daje dowódcy jednostki pewną elastyczność – może on ograniczyć, zawiesić lub zmodyfikować zasady korzystania z przepustek, jeśli wymaga tego sytuacja operacyjna lub służbowa. Działa to w obie strony:
- Zaostrzenie: np. zakaz wychodzenia w czasie podwyższonej gotowości, ćwiczeń lub inspekcji,
- Złagodzenie: np. w spokojnym okresie dowódca może rozszerzyć godziny przepustek stałych.
Taka decyzja powinna być ogłoszona w rozkazie dziennym jednostki.
6. Meldunek o wyjściu
Żołnierz, o którym mowa w pkt 120, melduje o wyjściu na przepustkę, urlop (wyjazd w podróż służbową) służbie dyżurnej pododdziału lub wyznaczonemu żołnierzowi. Fakt opuszczenia jednostki (instytucji) wojskowej odnotowuje się w „Książce opuszczających miejsce przebywania”.
Wyjście z jednostki to nie tylko pokazanie przepustki przy bramie. Przed wyjściem musisz:
- Zgłosić wyjście dyżurnemu pododdziału (lub wyznaczonemu żołnierzowi),
- Poczekać na wpis do Książki opuszczających miejsce przebywania.
Dopiero po dopełnieniu tych formalności możesz opuścić teren jednostki.
7. Kontrola wyglądu przy wyjściu w mundurze
Żołnierza, o którym mowa w pkt 120, wychodzącego w mundurze sprawdza się w zakresie wyglądu i znajomości zasad żołnierskiego zachowania się. Czynności te realizuje dyżurny pododdziału lub wyznaczony żołnierz. Żołnierzowi umundurowanemu nieprzepisowo, wyglądającemu niedbale, nie zezwala się na opuszczenie terenu jednostki (instytucji) wojskowej do czasu usunięcia niedociągnięć. Za zaniedbania w tym zakresie żołnierz ponosi odpowiedzialność dyscyplinarną.
Żołnierz w mundurze poza jednostką reprezentuje Wojsko Polskie. Niedbały wygląd na ulicy jest naruszeniem wizerunku całej instytucji – stąd obowiązkowa kontrola przed wyjściem.
Dyżurny sprawdza dwie rzeczy:
- Wygląd: czy mundur jest przepisowy, zadbany, zgodny z przepisami ubiórczymi,
- Znajomość zasad zachowania: czyli czy wiesz, jak się zachować w mundurze poza jednostką (oddawanie honorów, postawa itp.).
- 1 Idziesz na przepustkę w mundurze wyjściowym.
- 2 Dyżurny zauważa niezapiętą kieszeń na kurtce i brak odznaki.
- 3 Nie możesz wyjść – wracasz do pokoju, poprawiasz strój i stajesz do ponownej kontroli.
- 4 Dopiero po akceptacji dyżurnego dostajesz „zielone światło” na wyjście.
Fakt, że przeszedłeś przez biuro przepustek, nie potwierdza automatycznie poprawności Twojego umundurowania.
Zgodnie z przepisami:
- Osobista odpowiedzialność: to Ty odpowiadasz za kompletność i stan munduru (oznaki stopni, korpusów, beret) od momentu przekroczenia bramy. Niedopatrzenie dyżurnego, nie zdejmuje z Ciebie winy przed Żandarmerią Wojskową.
- Kontrola poza jednostką: uprawnienie do zweryfikowania Twojego wyglądu ma każdy żołnierz starszy stopniem (pkt 29) oraz patrol Żandarmerii Wojskowej. Brak beretu w miejscu publicznym czy niechlujny mundur to prosta droga do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego (Art. 353 ust. 2 pkt 1 UOO).
- Wstyd dla munduru: naruszenie przepisów ubiorczych poza JW jest traktowane surowiej, ponieważ godzi w wizerunek Sił Zbrojnych w oczach cywili.
8. Meldunek po powrocie
Po powrocie z przepustki, urlopu (podróży służbowej) żołnierz, o którym mowa w pkt 120, melduje swój powrót służbie dyżurnej pododdziału lub wyznaczonemu żołnierzowi, który odnotowuje czas powrotu w „Książce opuszczających miejsce przebywania”. Uwagi zwrócone mu w czasie pobytu poza terenem jednostki (instytucji) wojskowej melduje przełożonemu.
Wejście na teren jednostki nie kończy procedury. Po powrocie musisz:
- Zameldować powrót dyżurnemu pododdziału,
- Poczekać na odnotowanie czasu powrotu w Książce opuszczających miejsce przebywania,
- Jeśli ktoś zwrócił Ci uwagę poza jednostką (przełożony, ŻW, policja) – zameldować o tym przełożonemu.
Jeśli wrócisz po terminie wpisanym w przepustce – automatycznie powstaje dokumentacja naruszenia. Spóźnienie, nawet o kilka minut, jest widoczne w „Książce opuszczających miejsce przebywania” i może być podstawą do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego.
Jeśli wiesz, że się spóźnisz: zadzwoń i zamelduj o tym dyżurnemu z wyprzedzeniem.